آيين هاى عزادارى ماه محرم در مراغه با جلوه ها و تشريفات خاص خود از دهه
آخر ماه ذيحجه آغاز و در دهه اول ماه محرم به اوج خود مىرسد.
شاخسه ى واخسه ى ، علم بندى ، ماليدن گل متبرک بر سر و صورت ، واى عباس ،بستن احرام ، روشن کردن شمع ، آتش کشيدن خيمه ، آذين بندى اسبها با پارچه
هاى زيبا و کبوترهاى به خون آغشته از جمله آيين هاى عزادارى در مراغه است .
آيين هاى عزادارى ماه محرم در مراغه با آيين "شاخسه ى واخسه ى " از دهه
آخر ذيحجه آغاز مىشود که برپايى اين آيين حکايت از فرارسيدن ماه محرم و
اعلام آمادگى آنان براى شرکت در عزادارى حسينى است .
مردم عزادار در اين شبها با راه اندازى دسته هاى عزادارى در محله هاى شهر
مراغه با در دست داشتن چوبهاى بلند و با شعار شاخسه ى واخسه ى که تغيير
يافته شاه حسين و واى حسين در زبان محلى است از محله اى به محله ديگر حرکت
مىکنند.
پيشاپيش اين دسته ها تعداد زيادى علم ، بيرق ، کتل ، طوق که با شال و
پارچه هاى نقش دار قيمتى ، چراغ و فانوس هاى متعدد زينت يافته قرار دارد.
هيات هاى شاخسه ى واخسه ى محله دروازه ، محله چهل پا و حاجى غفار از قديمى
ترين هيات هاى عزادارى است که در مراغه از دوره صفويه تاکنون فعال هستند.
در آيين عزادارى شاخسه ى واخسه ى در مراغه عزاداران به منظور نشان دادن
اتحاد و همبستگى براى مقابله با دشمن ، حمايت از اهل بيت عصمت و زنده نگه
داشتن حماسه حسينى به صورت زنجيروار حرکت مىکنند.
آيين "علم بندى " يکى از مراسم هاى ويژه اين شهرستان در ماه محرم است که
از سوم ماه محرم در محله ها به ياد علمدار دشت کربلا حضرت ابوالفضل العباس
(س ) برپا مىشود.
علم از لوله هاى بلندى در اقطار مختلف تشکيل شده که ارتفاع برخى از آنها
به بيش از۴۵ متر مىرسد.
قبل از برپايى علم اقشار مختلف مردم که نذر و حاجتى دارند براى برآورده
شدن آن روسرى ، پارچه و شال به علم مىبندند به طورى که تمام طول علم با
پارچه هاى رنگارنگ پوشيده مىشود.
برپايى علم توسط دو دستگاه جرثقيل انجام مىشود و مردم با سردادن ياحسين
(ع ) و ياابوالفضل(س ) از خدا مدد خواسته و خواهان برآورده شدن نذر و نياز
خود مىشوند.
در موقع برپايى علم صدها راس گوسفند که براى اين روز نذر شده اند در پاى
و اطراف علم قربانى مىشوند و مردم نيز نذورات خود از جمله آش ، شله زرد ،
شير و شربت را بين عزاداران توزيع مىکنند.
در طول ايام ماه محرم صبح و عصر آيين هاى عزادارى و شبيه خوانى وقايع
خونين دشت کربلا در مساجد وحسينيه هاى اين شهرستان برپا بوده و مردم در اين
مکان ها و منازل خود نذورات خود را بين عزاداران پخش مىکنند.
در روز هشتم ماه محرم که در اين شهرستان تاسوعاى کوچک ناميده مىشود به
ياد فداکارىهاى حضرت عباس (س ) عزاداران در گروه هاى۲۰ تا۳۰ نفرى عباس
گويان عزادارى کرده و در هنگام نزديک شدن به تکايا با زنجير ، چوب و دست
بر سر و بدن خود مىکوبند.
صبح روز تاسوعا عزاداران در مراغه با بستن احرام (حوله هاى سفيد) و
ماليدن گل بر سر و روى خود با گفتن لبيک لبيک ياحسين و " الله الله حسين
ونيا" يعنى خدايا حسين کجاست به عزادارى و سينه زنى مشغول مىشوند.
عصر روز تاسوعا مردم با تهيه شمع در قالب هيات ها و دسته هاى حسينى از
مسجدى به مسجد ديگر حرکت کرده و براى برآورد شدن حاجت هاى خود و شهداى دشت
کربلا شمع ها را در اين مساجد روشن مىکنند.
عزاداران در اين آيين به ۴۱ مسجد و زيارتگاه سر مىزنند.
در روز عاشورا عزاداران با اسبهاى آذين شده با پارچه هاى زيبا ، کبوتران
به خون آغشته و گهواره على اصغر در خيابان هاى مراغه به عزادارى ، سينه زنى
و شبيه خوانى مشغول مىشوند.
در عصر روز عاشورا عزاداران و هيات هاى حسينى به سوى حسينيه حاجى غفار
رفته در آن جا مشغول عزادارى مىشوند و در طول عزادارى مردم ياحسين گويان
خواستار نشان دادن تصويرى از سر بريده شده امام حسين (ع ) بر روى نيزه
مىشوند که در اين محل نگهدارى مىشود.
هيات داران حسينى نيز در اوج عزادارى عزاداران براى چند ثانيه اين
تصوير را براى مردم نشان مىدهند اين عمل در چندين بار در زمان هاى مختلف
تکرار مىشود.
آيين هاى عزادارى مردم مراغه در عصر روز عاشورا با برپايى خيمه و چادر
در محله ها و هيات هاى حسينى ، شبيه خوانى و به آتش زدن اين چادرها تاحدودى
خاتمه مىيابد.
در مراغه ۵۳ هيات مذهبى و۳۳۶ مسجد در نقاط شهرى و روستايى فعال است